De matrimòni ‘ndàcc a duèli al dì de ‘ncöö gh’è nè ‘na ròscia, ma a chèi témp i éra cùma mùschi bianchi, tantupù che i éra i genitùr a ‘mbastì tütt.
La spùsa alùra la duéva sémpru di de sì, àa se la gh’éra de spüsà ‘n brütt làu e magari scià uramài vècc. Alùra i sentiménc déli fémni i cüntava pòch u negùt, ‘l cüntàva nùma ‘l patrimòni che sa gh’éra e li parentéli bùni.
Iscì l’è stàcc àa per la nobilfèmna Costanza Negri de Gròss che per rasùn de famìglia l’éra stàcia destinàda a spusà al nobilùm Gianmaria Rodolfo Parravicini de Tiràn. Ma la bèla Costanza i ‘nà fàcc üna fò de l’àscia per chèi témp. Pensìi, là spusàa ‘n segrétu ‘l Luigi Maria che l’éra ‘n nobilùm dèla famiglia Quadrio –Brunasi de Pùnt. Fùrba la ràisa! ‘L Luigi Maria ‘l gh’éra vint’àgn e l’éra àa bèl. Vèrgini! Vèrgini i diséva tücc! La Custànza Negri già prumèsa al Gianmaria Parravicìni de Tiràn la g’à petàa dùu còren e là spusàa ‘l bèl matèl Luigi Quadrio! Tüta la Valtulìna ‘ na parlava; i üm i grignàva sùta i barbìs e li fèmni al büi i finiva pü de cüntàla.
‘Nsùma i Parravicini i pudéva mìga maià giù ‘l ròspu. L’éra tròp gròsa l’asnàda fàcia e isci i sa tacàa sùta cun i Quadrio, ma cun i Negri de Gròss ià fàcc cìtu, parchè alùra li famigli da part dèla fèmna ii pudéva mìga vanzà tanti pretési, l’éra lüü u la famìglia de lüü che decidéva. Pòrcu , ià dicc ! ‘L’éra stàcc chèl balòs de ‘n Quadrio a fa sü ‘l rebelòt! Però la gént la diséva che la Costanza l’èra fàcc bée a petàghela al Parravicini perchè l’èra scià uramài vècc e àa ‘n pìt brüt.
Fàtu l’è che li rùgni tra i Quadrio e i Parravicini iè ‘ndàci ‘nnanz per ‘n pòo de témp. Vularési cuntàvala sü par fìl e par sègn, ma la vegnerès tròp lunga.
Sa sa che de paciér a ‘stù mund ‘na manca mìga, iscì pròpi ìn piàza Paravizìna a Tiràn, li dùi famìgli i sa ‘ncuntràdi per fa la pas. l Parravicini per l’ufèsa ricevüda ià pretendüü che i Quadrio –Brunasi i arés pagàa tüti li spési del növ ultar magiur ‘n custruziùn ilò ‘n del Santüari de Madòna, iscì tüta la Valtulina l’arés vedüü ‘l sègn del pentimént dei Quadrio e pòo chèla ufésa la sarés ‘ndàcia ‘n opéra de bée.
Gnamò finida, denanz a testimoni, la famiglia Quadrio-Brunate de Pùnt l’è stacia ubligàda a scüsàs e dumandà perdono àla famiglia Parravicini.
Fatu l’è che ‘nturan al 1749 l’ultàr magiur de màrmu dèla Basilica l’èra finì e i Quadrio-Brunasi de Punt ià sbursàa i ghèi. L’è pròpi iscì; ‘l Signùr ‘l làsa tacàa béga la gént però àla fìn, bèn u mal, i pecàa i la fa scuntà e tütt ‘l va ‘n glòria. Amen.
(Libera versione di Ezio Maifrè in dialetto tiranese da “ L’altare maggiore del santuario della Madonna di Tirano- Una singolare origine e una sorprendente ipotesi – di Gianluigi Garbellini
)
Nessun commento:
Posta un commento